Kaba Üst Araması ile Arama Arasındaki Fark Nedir?
Kaba Üst Araması ile Arama Arasındaki Fark Nedir? Uyuşturucu Aramasında Hangi Deliller Hukuka Aykırıdır?
Kaba Üst Araması Nedir?
Ceza soruşturmalarında kolluk görevlilerinin kişilerin üzerinde yaptığı her kontrol işlemi aynı hukuki nitelikte değildir.
Kaba üst araması veya yoklama biçiminde kontrol, kişinin güvenliğinin sağlanması, üzerinde silah veya benzeri tehlikeli bir eşya bulunup bulunmadığının kontrol edilmesi amacıyla gerçekleştirilen ve kapsamı sınırlı olan bir işlemdir.
Buna karşılık kişinin üzerinde gizlenmiş bir suç delilinin ortaya çıkarılması amacıyla yapılan daha ayrıntılı işlem, hukuken arama niteliğinde olabilir.
Bu ayrım son derece önemlidir.
Çünkü kaba üst yoklaması ile arama işleminin hukuki şartları aynı değildir.
Yargıtay Ceza Genel Kurulu da 20.09.2022 tarihli, 2021/148 E., 2022/566 K. sayılı kararında bu ayrımı ayrıntılı biçimde değerlendirmiştir.
Polis Her Durumda Kişinin Üzerini Arayabilir mi?
Hayır.
Polisin kişiyi durdurması ile kişinin üzerinde arama yapması birbirinden farklı yetkilerdir.
2559 sayılı Polis Vazife ve Salahiyet Kanunu'nun 4/A maddesi kapsamında polis, belirli şartların bulunması hâlinde kişileri durdurabilir. Ancak durdurma yetkisi, sınırsız bir arama yetkisi anlamına gelmez.
Durdurma işleminin yapılabilmesi için polisin tecrübesine ve içinde bulunulan durumdan edindiği izlenime dayanan makul bir sebebin bulunması gerekir.
Dolayısıyla;
Durdurma ≠ Arama
Kaba üst yoklaması ≠ Ayrıntılı arama
şeklindeki ayrımın yapılması gerekir.
Kaba Üst Yoklaması Nedir?
Kaba üst yoklaması, esas olarak kişinin üzerinde silah veya kendisi ya da başkaları açısından tehlike oluşturabilecek bir eşya bulunup bulunmadığının kontrolüne yönelik sınırlı bir işlemdir.
Yargıtay'ın kararında da belirtildiği üzere bu kontrolün dıştan elle ve kabaca yapılan bir yoklama şeklinde gerçekleştirilmesi gerekir.
Bu işlem sırasında kişinin kıyafetlerinin çıkarılması veya vücudunda gizli bölümlerin araştırılması mümkün değildir.
Adli ve Önleme Aramaları Yönetmeliği de bazı hâllerde, yakalanan kişinin kendisine, başkalarına veya kolluk görevlilerine zarar vermesini önlemek amacıyla kaba üst aramasına ayrıca bir arama kararı aranmaksızın izin vermektedir.
Ancak burada kritik nokta şudur:
Kaba üst yoklaması, delil bulmak amacıyla yapılan sınırsız bir aramaya dönüştürülemez.
Kaba Üst Yoklaması Ne Zaman Aramaya Dönüşür?
İşte Yargıtay Ceza Genel Kurulu'nun 2021/148 E., 2022/566 K. sayılı kararının en önemli noktalarından biri budur.
Kolluğun yaptığı işlem, görünüşte “üst yoklaması” olarak adlandırılsa bile, gerçekleştirilen işlemin niteliğine bakılır.
Eğer kolluk görevlileri;
- kişinin kıyafetlerinin belirli bölümlerini ayrıntılı şekilde kontrol ediyor,
- gizli bir bölmede bulunan eşyayı ortaya çıkarmaya çalışıyor,
- dıştan yapılan basit yoklamayla ortaya çıkması mümkün olmayan bir delili bulmaya çalışıyor,
- kontrolü delil elde etmeye yönelik ayrıntılı bir araştırmaya dönüştürüyorsa,
işlem artık kaba üst yoklaması sınırlarını aşarak arama niteliğine ulaşabilir.
Bu durumda aramaya ilişkin hukuki şartların yerine getirilmesi gerekir.
4,60 Gram Uyuşturucu Olayında Yargıtay Ne Dedi?
Yargıtay Ceza Genel Kurulu'nun incelediği olay oldukça dikkat çekicidir.
Kolluk görevlileri, uyuşturucu madde kullanımına ve ticaretine yönelik çalışma sırasında şüpheli hareketler sergilediğini değerlendirdikleri kişiyi durdurmuştur.
Yapılan kontrol sonucunda kişinin pantolon cebinde iki ayrı poşet içerisinde toplam 4,60 gram uyuşturucu madde ele geçirilmiştir.
Uyuşturucunun bulunduğu yer ve miktarı nedeniyle uyuşmazlık ortaya çıkmıştır.
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, uyuşturucunun pantolon cebinde bulunması ve olayın koşulları dikkate alındığında, söz konusu maddenin dıştan elle yapılan kaba bir yoklamayla ortaya çıkarılmasının mümkün olmadığı sonucuna ulaşmıştır.
Başka bir ifadeyle kolluğun yaptığı işlem, basit bir yoklama olarak kabul edilemeyecek kadar ileri gitmiştir.
Yargıtay: Kaba Yoklama Arama Boyutuna Ulaştı
Yargıtay Ceza Genel Kurulu'nun değerlendirmesi oldukça önemlidir.
Kararda, uyuşturucu maddenin bulunduğu yer ve miktar dikkate alındığında, maddenin elde edilebilmesi için ayrıntılı bir kontrol gerektiği belirtilmiştir.
Bu nedenle gerçekleştirilen işlem, önleyici nitelikteki yoklama biçimindeki kontrolü aşarak arama boyutuna ulaşmıştır.
Bu tespit, uyuşturucu suçlarında özellikle savunma açısından son derece önemlidir.
Çünkü soru şu noktaya gelir:
Arama hukuka uygun muydu?
Arama Kararı Olmadan Uyuşturucu Araması Yapılabilir mi?
Her durumda yapılamaz.
Adli aramanın hukuki şartları ile önleme aramasının hukuki şartları farklıdır.
Önleme araması, suç işlenmesinin veya tehlikenin önlenmesi amacıyla yapılır ve PVSK m. 9 kapsamında belirli şartlara tabidir. Kanunda önleme araması bakımından sulh ceza hâkimi kararı veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde mülki amirin yazılı emri gibi usuller öngörülmüştür.
Adli arama ise işlenmiş veya işlendiği düşünülen bir suçla bağlantılı olarak delil elde edilmesi amacıyla yapılır.
Bu nedenle kolluğun gerçekleştirdiği işlemin önleme araması mı, adli arama mı, yoksa kaba üst yoklaması mı olduğunun doğru şekilde belirlenmesi gerekir.
Hukuka Aykırı Arama ile Elde Edilen Uyuşturucu Delil Olabilir mi?
Burada Anayasa'nın 38/6. maddesi ve CMK'nın delil yasaklarına ilişkin hükümleri önem kazanır.
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, hukuka aykırı şekilde elde edilen delillerin hükme esas alınamayacağını vurgulamıştır.
Kararda ayrıca hukuka aykırı yöntemle elde edilen delilden hareketle elde edilen sonraki delillerin de “zehirli ağacın meyvesi de zehirlidir” ilkesi kapsamında değerlendirilmesi gerektiği belirtilmiştir.
Bu nedenle uyuşturucu madde ele geçirilmiş olması tek başına mahkûmiyet için yeterli değildir.
Uyuşturucunun nasıl ele geçirildiği de en az uyuşturucunun kendisi kadar önemlidir.
Hukuka Aykırı Arama Sonucunda Uyuşturucu Bulunursa Ne Olur?
Eğer aramanın hukuka aykırı olduğu tespit edilirse, arama sonucunda elde edilen uyuşturucunun hükme esas alınması mümkün olmayabilir.
Yargıtay Ceza Genel Kurulu'nun incelediği olayda da hukuka aykırı yöntemle elde edilen uyuşturucu maddeler değerlendirme dışında bırakıldığında sanığın uyuşturucu madde ticareti yaptığına ilişkin mahkûmiyete yeterli delil bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Bu nedenle hüküm bozulmuş ve sanığın beraatine karar verilmesi gerektiği kabul edilmiştir.
“Zaten Üzerinde Uyuşturucu Vardı” Denilerek Hukuka Aykırı Arama Savunulabilir mi?
Hayır.
Ceza muhakemesinde önemli olan yalnızca sonucun ne olduğu değildir.
Delilin hangi yöntemle elde edildiği de önemlidir.
Kolluk görevlilerinin hukuka aykırı yöntemle elde ettiği bir delilin daha sonra gerçek olduğunun anlaşılması, delilin elde edilme yöntemindeki hukuka aykırılığı ortadan kaldırmaz.
Bu nedenle uyuşturucu madde soruşturmalarında;
- kişinin neden durdurulduğu,
- durdurma koşulları,
- arama kararının bulunup bulunmadığı,
- arama emrinin bulunup bulunmadığı,
- önleme araması kararı olup olmadığı,
- yapılan işlemin gerçekten kaba üst yoklaması olup olmadığı,
- arama tutanağının içeriği,
- uyuşturucunun nerede ve nasıl ele geçirildiği
ayrıntılı biçimde incelenmelidir.
Uyuşturucunun Pantolon Cebinde Bulunması Neden Önemli?
Yargıtay'ın 2021/148 E., 2022/566 K. sayılı kararında uyuşturucunun pantolon cebinde bulunması özellikle değerlendirilmiştir.
Buradaki temel mesele, uyuşturucunun gerçekten dıştan yapılan basit bir elle yoklamayla fark edilip edilemeyeceğidir.
Eğer delilin ortaya çıkarılması için kişinin cebinin ayrıntılı biçimde kontrol edilmesi gerekiyorsa, artık kaba üst yoklamasından söz edilmesi güçleşmektedir.
Dolayısıyla uyuşturucunun;
nerede bulunduğu + nasıl bulunduğu + hangi işlemle ortaya çıkarıldığı
birlikte değerlendirilmelidir.
Polis Şüphelendiği Her Kişiyi Arayabilir mi?
Hayır.
Şüpheli davranışlar kolluğun kişiyi durdurması açısından belirli koşullarda önem taşıyabilir.
Ancak kişinin durdurulması, otomatik olarak üzerinde ayrıntılı arama yapılabileceği anlamına gelmez.
PVSK m. 4/A kapsamında durdurma için makul bir sebep bulunması gerekir ve bu yetki süreklilik arz edecek veya keyfilik oluşturacak biçimde kullanılamaz.
Bu nedenle “şüpheli hareketler sergiliyordu” şeklindeki genel bir ifade, yapılan her türlü ayrıntılı aramayı kendiliğinden hukuka uygun hâle getirmez.
Uyuşturucu Suçlarında Arama Tutanağı Neden Önemlidir?
Uyuşturucu suçlarında arama tutanağı savunma açısından son derece önemli olabilir.
Çünkü tutanak üzerinden;
- kolluğun olayı ne zaman fark ettiği,
- kişinin neden durdurulduğu,
- arama öncesinde hangi işlemlerin yapıldığı,
- arama kararının bulunup bulunmadığı,
- uyuşturucunun nereden çıkarıldığı,
- uyuşturucunun nasıl muhafaza altına alındığı
incelenebilir.
Bu nedenle uyuşturucu suçundan yargılanan kişinin yalnızca “üzerimde uyuşturucu bulundu” kısmına değil, uyuşturucunun hangi hukuki prosedür sonucunda bulunduğuna da bakması gerekir.
Yargıtay Ceza Genel Kurulu'nun Kararının Önemi
Yargıtay Ceza Genel Kurulu'nun 20.09.2022 tarihli, 2021/148 E., 2022/566 K. sayılı kararı, kaba üst yoklaması ile arama arasındaki sınırı göstermesi bakımından önemli bir içtihattır. Hukuk Kararları Arşivi
Kararın temel mesajı şu şekilde özetlenebilir:
Kolluğun “kaba üst yoklaması” adı altında yaptığı işlem, delili ortaya çıkarmak amacıyla ayrıntılı bir araştırmaya dönüşmüşse artık arama hükümleri gündeme gelir.
Bu ayrım, özellikle uyuşturucu madde bulundurma ve uyuşturucu madde ticareti suçları bakımından büyük önem taşımaktadır.
Sinop'ta Uyuşturucu Suçlarında Arama İşlemi Neden Önemlidir?
Uyuşturucu suçlarında yalnızca ele geçirilen maddenin miktarı veya niteliği değerlendirilmemelidir.
Soruşturmanın başlangıcından itibaren yapılan işlemlerin hukuka uygun olup olmadığı da incelenmelidir.
Özellikle;
arama kararı, önleme araması, kaba üst yoklaması, yakalama, elkoyma ve delilin muhafazası
ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
Bu nedenle Sinop uyuşturucu avukatı veya Sinop ceza avukatı arayan kişilerin, soruşturma dosyasındaki arama ve yakalama tutanaklarının ceza hukuku bakımından uzman bir avukat tarafından incelenmesini sağlaması önemlidir.
Özellikle ağır ceza mahkemelerinin görev alanına giren uyuşturucu madde ticareti suçlarında, hukuka aykırı delil iddiası davanın sonucunu doğrudan etkileyebilecek nitelikte olabilir.
Uyuşturucu Suçlarında Avukat Ne İnceler?
Bir uyuşturucu soruşturmasında savunma hazırlanırken yalnızca uyuşturucunun miktarı ve analiz raporu incelenmez.
Örneğin:
1. Durdurma hukuka uygun mu?
Kolluğun kişiyi durdurmak için makul sebebi var mı?
2. Kaba üst yoklaması gerçekten kaba üst yoklaması mı?
Yoksa işlem arama boyutuna mı ulaştı?
3. Arama kararı var mı?
Varsa kararın kapsamı ve süresi nedir?
4. Önleme araması kararı var mı?
Önleme araması yapıldığı ileri sürülüyorsa bunun yasal şartları mevcut mu?
5. Uyuşturucu nereden çıktı?
Kişinin cebinden mi, çantasından mı, araçtan mı veya başka bir yerden mi elde edildi?
6. Delilin elde edilme yöntemi hukuka uygun mu?
Bu husus, CMK'nın hukuka aykırı delillere ilişkin hükümleri bakımından değerlendirilmelidir.
Sonuç: Kaba Üst Yoklaması ile Arama Aynı Şey Değildir
Yargıtay Ceza Genel Kurulu'nun 2021/148 E., 2022/566 K. sayılı kararından çıkan önemli sonuçlardan biri şudur:
Kaba üst yoklaması sınırsız bir arama yetkisi değildir.
Kolluk görevlilerinin yaptığı işlem, kişinin üzerinde gizlenmiş bir delili ortaya çıkarmaya yönelik ayrıntılı bir araştırmaya dönüşüyorsa, artık arama tedbirinin hukuki şartlarının değerlendirilmesi gerekir.
Somut olayda pantolon cebinde bulunan 4,60 gram uyuşturucunun ortaya çıkarılması için yapılan işlemin kaba üst yoklaması sınırlarını aştığı ve arama niteliğine ulaştığı kabul edilmiş; hukuka aykırı elde edilen delillerin mahkûmiyete esas alınamayacağı sonucuna varılmıştır. Hukuk Kararları Arşivi
Bu nedenle uyuşturucu suçlarında savunmanın yalnızca “madde bana ait değil” veya “ticaret yapmadım” şeklinde kurulması yeterli olmayabilir.
Aramanın nasıl yapıldığı, delilin nasıl elde edildiği ve kolluğun hangi yetkiye dayanarak hareket ettiği de mutlaka incelenmelidir.
⚖️ Yargıtay Kararı
Yargıtay Ceza Genel Kurulu
Esas No: 2021/148
Karar No: 2022/566
Karar Tarihi: 20.09.2022
Kararda, kolluk tarafından gerçekleştirilen işlemin kaba üst yoklamasını aşarak arama boyutuna ulaştığı ve hukuka aykırı yöntemle elde edilen uyuşturucu delillerinin hükme esas alınamayacağı kabul edilmiştir.
???? Nevizade Hukuk Bürosu
Sinop Ceza Avukatı | Sinop Ağır Ceza Avukatı | Sinop Uyuşturucu Suçları Avukatı
Uyuşturucu suçları, hukuka aykırı arama ve delil değerlendirmesi hakkında hukuki destek için:
Nevizade Hukuk Bürosu
???? www.nevizadehukuk.com
İrtibat
0543 925 83 99
Bu makale genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Her somut olayın kendi koşulları içerisinde ayrıca değerlendirilmesi gerekir.